‘Ik in ontwikkeling’, een LOB leerlijn in ontwikkeling
‘Welkom, toekomstige schoonheidsspecialisten.’ De docent begroet een nieuwe groep studenten op het ROC van Amsterdam MBO College Zuid, onderdeel van het ROC van Amsterdam. Na de eerste kennismaking vertelt ze over een vak dat alle eerstejaars studenten volgen: Ik in ontwikkeling. Meteen komen de vragen. ‘Is het verplicht?’, ‘Krijg je er studiepunten voor?’, ‘Is het voor een cijfer?’ Maar er klinken ook andere reacties. ‘Waarom moeten we hierover hebben?’ en ‘Fijn dat hier op school aandacht voor is.’
Het zijn reacties die illustreren waar veel jongeren vandaag de dag mee worstelen. De stap naar een nieuwe opleiding, nieuwe mensen en nieuwe verwachtingen brengt kansen met zich mee, maar ook onzekerheid. Wie ben ik? Waar hoor ik bij? Wie ben ik in deze klas? Wat vind ik belangrijk? Hoe ga ik om met spanning, tegenslag of veranderingen? Het zijn vragen die minstens zo belangrijk zijn om aandacht voor te hebben op school als de vakinhoud die studenten tijdens hun opleiding leren.
Meer dan een vak over mentale gezondheid
In de pauze loopt een van de studenten samen met de docent naar een medewerker van het Loopbaan Expertise Centrum (LEC). De start op school blijkt veel spanning op te roepen. De student heeft het gevoel dat iedereen al aansluiting heeft gevonden, behalve zijzelf.
De medewerker stelt haar gerust. Een nieuwe opleiding beginnen is spannend voor vrijwel iedereen. Vriendschappen moeten nog ontstaan en ieder doet dat op zijn eigen manier. De student verlaat het gesprek opgelucht.
Dit soort situaties komt dagelijks voor binnen het mbo.
Mentoren, studiebegeleiders en ondersteuners zien tijdens de eerste kennismaking studenten die zoeken naar hun plek, worstelen met onzekerheid, prestatiedruk, sociale verwachtingen of vragen over hun toekomst. Die uitdagingen horen in zekere zin bij het opgroeien, maar kunnen tegelijkertijd grote invloed hebben op welzijn, studiesucces en participatie.
Vanuit die observatie ontstond de LOB-leerlijn Ik in ontwikkeling. Niet als extra zorgvoorziening en ook niet als een vak waarin studenten vooral mentale vaardigheden leren. De leerlijn heeft een bredere ambitie: studenten ondersteunen bij het ontwikkelen van een stevige persoonlijke basis om hun weg te vinden in een complexe en voortdurend veranderende samenleving.
Een persoonlijke handleiding ontwikkelen
Binnen Ik in ontwikkeling staan ervaringen van studenten centraal. Door te oefenen, ervaringen te delen en te reflecteren ontwikkelen zij meer zelfkennis en ontdekken zij wat belangrijk voor hen is. De lessen besteden aandacht aan maatschappelijke vaardigheden, het benutten van steun uit de omgeving en mentale vaardigheden die helpen om met uitdagingen om te gaan. Zo bouwen studenten stap voor stap aan een persoonlijke handleiding die hen helpt richting te geven aan hun leven, studie en toekomst.
Wetenschappelijke inzichten vertaald naar het mbo
Ik in ontwikkeling is gebaseerd op actuele inzichten uit de geestelijke gezondheidszorg. Kennis uit onder meer cognitieve gedragstherapie (CGT), Acceptance and Commitment Therapy (ACT) en de methodiek Gedachten Uitpluizen is vertaald naar werkvormen die aansluiten bij de dagelijkse leefwereld van mbo-studenten.
De focus ligt daarbij niet op het behandelen van problemen, maar op bewustwording, zelfreflectie en ontwikkeling. Daarmee verschuift de aandacht van curatie naar vermogens ontwikkelen en versterken: niet wachten tot jongeren vastlopen, maar hen ondersteunen bij het ontwikkelen van vaardigheden en steunbronnen die bijdragen aan gezond functioneren en persoonlijke groei.
Ontwikkelen doe je samen
Nina Schuurmans-Jippes, GZ-psycholoog bij het Loopbaan Expertise Centrum van MBO College Zuid, was betrokken bij de ontwikkeling van de leerlijn: ‘Met een team van professionals hebben we een jaarprogramma ontwikkeld waarin ervaren, delen en reflecteren centraal staan. Persoonlijke ontwikkeling verdient net als rekenen, taal en vakvaardigheden een plek in het reguliere onderwijs. Daarom kiezen we bewust voor een preventieve en versterkende aanpak die relevant is voor iedere student.’
De lessen worden gegeven door mentoren en LOB-docenten. Juist dat blijkt een belangrijke kracht van de aanpak. Doordat de lessen plaatsvinden binnen bestaande mentor- en LOB-uren, kunnen thema's direct worden verbonden aan situaties die studenten dagelijks meemaken. Hierdoor worden onderwerpen als samenwerking, communicatie, zelfreflectie en omgaan met uitdagingen niet alleen besproken, maar ook direct in de praktijk ervaren.
Een veilige plek om jezelf te zijn
Een belangrijke opbrengst van de leerlijn is de versterking van de groepscohesie. Door gesprekken en gezamenlijke opdrachten leren studenten elkaar beter kennen, groeit het onderlinge vertrouwen en ontstaat een veilige omgeving waarin zij zichzelf kunnen zijn en zich verder kunnen ontwikkelen. Studenten benoemen dat zelf ook: ‘Goed voor de groepsspirit.’, ‘Ik heb aan veel dingen echt wat gehad.’, ‘In de pauze praten we vaak verder over onderwerpen die tijdens de les aan bod kwamen.’, ‘Ik vond het fijn dat iedereen open was naar elkaar en dat niemand oordeelde.’
Ook docenten zien het effect terug in hun klassen. Penelope de Waart, docent Nederlands en Ik in ontwikkeling vertelt: ‘Dat wij binnen de mbo-opleiding de lessenserie Ik in Ontwikkeling hebben over mentaal welzijn en over onderwerpen waar je de rest van je leven iets aan hebt, vind ik heel waardevol en bijzonder. Tijdens de interactieve workshops leren studenten veel over zichzelf en elkaar. Het vergroot het saamhorigheidsgevoel in de klas. Ik had deze lessen graag zelf gehad toen ik een opleiding deed.’
Persoonlijke ontwikkeling als loopbaanontwikkeling
De leerlijn sluit nauw aan bij Loopbaanoriëntatie, -Ontwikkeling en –Begeleiding (LOB) binnen het mbo. In Ik in ontwikkeling werken studenten aan de bekende loopbaancompetenties kwaliteitenreflectie, motievenreflectie, werkexploratie, loopbaansturing en netwerken. Tegelijkertijd vraagt de huidige samenleving om meer dan alleen loopbaaninzichten. Daarom besteedt de leerlijn ook aandacht aan mentale vaardigheden: het herkennen van steunbronnen, omgaan met tegenslagen, hulp durven vragen en opnieuw richting bepalen wanneer dingen anders lopen dan gepland. Zo verbindt Ik in ontwikkeling loopbaanontwikkeling met persoonlijke ontwikkeling en ondersteunt de leerlijn studenten niet alleen bij de vraag wat zij willen worden, maar ook wie zij willen zijn.
Doorontwikkelen en onderzoeken
De positieve ervaringen vormen de basis voor een volgende stap. ROC van Amsterdam, Parnassia Groep en Redesigning Psychiatry werken samen aan de verdere ontwikkeling van de leerlijn, zodat deze breder toepasbaar wordt binnen het mbo. Daarnaast werken deze partners samen met de Vrije Universiteit Amsterdam aan een wetenschappelijke evaluatie. Daarbij wordt onderzocht welke docentvaardigheden bijdragen aan het bespreekbaar maken van mentaal welzijn in de klas en in hoeverre Ik in ontwikkeling bijdraagt aan welzijn, verbondenheid, veerkracht en studiesucces. De ambitie is om de effectiviteit van de leerlijn wetenschappelijk te onderbouwen en erkenning als effectieve interventie te verkrijgen, zodat deze duurzaam kan worden ingezet binnen het mbo en meer jongeren ervan kunnen profiteren.
Een bredere visie op onderwijs
Wat begon als een reactie op toenemende zorgen over uitval, verzuim en mentale gezondheid, is uitgegroeid tot een bredere visie op onderwijs. Ik in ontwikkeling laat zien dat mbo-onderwijs meer is dan opleiden voor een beroep. De leerlijn ondersteunt studenten bij het ontdekken van hun kwaliteiten, het ontwikkelen van veerkracht en het vinden van hun plek in de samenleving.
Zo bouwen zij niet alleen aan een loopbaan, maar ook aan een stevige basis voor hun verdere leven.
auteurs: Nina Schuurmans-Jippes is GZ-psycholoog / promovenda VU
registerpsycholoog NIP/Kinder & Jeugd® | cognitief gedragstherapeut + supervisor VGCt® en verbonden aan Loopbaan Expertise Centrum MBO College Zuid, ROC van Amsterdam
Eddo Velders is zorgvernieuwer bij Parnassia Groep
